Gebruik kerkgebouwen

Wanneer men overgaat tot valorisatie, medegebruik, nevenbestemming of herbestemming is een evenwicht tussen de belangen van de bestuurlijke en kerkelijke overheden belangrijk. Bij een herbestemming is het uiteindelijk de bisschop die beslist of de kerk mag gebruikt worden voor andere activiteiten dan de eredienst. De federale overheid zal de desaffectatie uiteindelijk bekrachtigen.

Definities en Richtlijnen

De oorspronkelijk functie van een kerk is de meest voor de hand liggende bestemming. Het gebruik van parochiekerken zal in de toekomst echter wijzigen. In dat geval zijn er meerdere toekomsttrajecten mogelijk. Op 8 november 2012 vaardigden de Vlaamse bisschoppen richtlijnen uit voor het gebruik van de parochiekerken. Het CRKC ontwikkelde hiervoor de folder 'Richtlijnen van de Vlaamse bisschoppen voor het gebruik van parochiekerken'. Naast de richtlijnen werden ook volgende definities vastgelegd:

Valorisatie

Valorisatie heeft betrekking op initiatieven die, met respect voor het normale gebruik van de parochiekerk, de betekenis van het kerkgebouw in al zijn aspecten kunnen versterken en bevorderen (religieuze en culturele, historische en kunsthistorische, architecturale en landschappelijke aspecten). Dit kan bijvoorbeeld een occasioneel en passend gebruik van het kerkgebouw voor kunsthistorische rondleidingen, concerten, voordrachten, conferenties of tijdelijke tentoonstellingen zijn. Een mooi voorbeeld dat de betekenis en werking bevordert, is de diocesane dienst voor toerismepastoraal van het bisdom Antwerpen (TOPA). Het CRKC ontwikkelde hiervoor een gebruiksovereenkomst voor eenmalig gebruik.

Medegebruik

Medegebruik is de terbeschikkingstelling van het kerkgebouw voor religieuze activiteiten van andere katholieke of christelijke geloofsgemeenschappen. Hiervoor ontwikkelde het CRKC een gebruiksovereenkomst voor medegebruik.

Nevenbestemming

Wanneer een parochiekerk nog wel voor religieuze activiteiten gebruikt wordt, maar te groot is voor de plaatselijke geloofsgemeenschap, kan men een nevenbestemming overwegen. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen een multifunctioneel gebruik en een gedeeld gebruik.

Multifunctioneel gebruik

Multifunctioneel gebruik is een nevenbestemming in de tijd. Het kerkgebouw kan in dit geval occasioneel, buiten de uren van de religieuze activiteiten, voor andere doeleinden of door andere instanties gebruikt worden. Hiervoor ontwikkelde het CRKC een gebruiksovereenkomst voor multifunctioneel gebruik.

Gedeeld gebruik

Gedeeld gebruik is een nevenbestemming in de ruimte. Het kerkgebouw wordt architecturaal zodanig heringericht dat er een nieuwe en kleinere liturgische ruimte ontstaat, met daarnaast ruimte voor één of meerdere lokalen die, op een permanente basis, een andere bestemming kunnen krijgen. Een gedeeld gebruik veronderstelt dus dat de liturgische ruimte en de andere ruimten bouwkundig volledig van elkaar gescheiden zijn, zodat een gedeeld gebruik mogelijk wordt, zonder dat de afzonderlijke activiteiten elkaar hinderen of doorkruisen. Het CRKC ontwikkelde hiervoor een model voor huurovereenkomst en bezettingsovereenkomst bij gedeeld gebruik.

Herbestemming

Wanneer een parochiekerk niet meer voor religieuze activiteiten in aanmerking komt, kan zij definitief aan de eredienst onttrokken worden en een nieuwe functie krijgen. Daarvoor moet de voorgeschreven kerkrechtelijke procedure gevolgd worden. Alleen de bisschop kan beslissen om een parochiekerk definitief aan de eredienst te onttrekken.

Aanpassing liturgische ruimte

Valorisatie heeft betrekking op initiatieven die, met respect voor het normale gebruik van de parochiekerk, de betekenis van het kerkgebouw in al zijn aspecten kunnen versterken en bevorderen. De voorbeelden kennen we allemaal: rondleidingen, concerten, tentoonstellingen, conferenties...  Niet alleen deze activiteiten, maar ook medegebruik van het kerkgebouw voor religieuze activiteiten van andere katholieke of christelijke geloofsgemeenschappen of het indelen van de ruimte voor een nevenbestemming kunnen een wijziging in de ruimte en de inrichting met zich meebrengen.

Neem alvorens grote wijzigingen aan te brengen eerst contact op met de verantwoordelijken in uw bisdom.

Contactgegevens bisdommen bij aanpassing liturgische ruimte

Aartsbisdom - Vicariaat Vlaams-Brabant en Mechelen
Vicariale commissie voor kerken en kapellen
secretariaat@vlbm.be - 015/298452 (Els Schiltz) 

Bisdom Antwerpen
Dienst kerkfabrieken
paul.vermeulen@bisdomantwerpen.be - 03 202 84 30 

Bisdom Brugge
Diocesane commissie voor cultusgebouwen
elisah.gommers@bisdombrugge.be - 050 33 59 05 

Bisdom Gent
Diocesane commissie voor het kerkelijk patrimonium
ludo.collin@kerknet.be - 09 225 16 26

Bisdom Hasselt
Diocesane commissie voor kerkelijk patrimonium
ckp@bisdomhasselt.be - 011 24 90 58

Voor bepaalde handelingen in of aan een beschermd goed moet je ook een vergunning of een toelating vragen aan het agentschap Onroerend Erfgoed.

Inspiratie

In ons kenniscentrum kan u een inventaris terugvinden van onze wetenschappelijke handbibliotheek met daarin werken over valorisatie, medegebruik en her- en nevenbestemming van onroerend kerkelijk erfgoed. Ook in onze databank praktijkvoorbeelden kan u inspiratie zoeken.