U bent hier

Handleiding voor waardering en selectie van roerend religieus erfgoed - 2013 tot 2018

Samen met de provincies Oost-Vlaanderen en Antwerpen lanceerde het CRKC in oktober 2016 het Stappenplan voor het waarderen, selecteren en herbestemmen van roerend religieus erfgoed in parochiekerken in Vlaanderen. In de context van het wijzigende parochielandschap zijn kerkbesturen steeds meer op zoek naar concreet advies bij het beheer van erfgoed in de parochiekerk. Dit nieuwe stappenplan wil hierop een antwoord bieden.

Werkgroep

Het initiatief voor het opstellen van een handleiding voor de waardering, selectie en herbestemming van roerend religieus erfgoed ontstond vanuit de brede werkgroep 'Waardering en selectie van roerend erfgoed', opgericht door het interprovinciaal overleg van depotconsulenten. Een kleinere werkgroep kreeg de opdracht een concreet stappenplan uit te werken voor de waardering en selectie van het roerend religieus erfgoed in de Vlaamse parochiekerken. 

Dit erfgoed heeft immers een heel andere aanpak nodig, omwille van de context, de soort erfgoedbeheerders en het wettelijk kader. De problematiek is ook zeer actueel. Sinds de conceptnota ‘Een toekomst voor de Vlaamse parochiekerk’ van Vlaams minister voor Binnenlands Bestuur en Onroerend Erfgoed Geert Bourgeois uit 2011 is er heel wat beweging gekomen in het Vlaamse parochiekerkenlandschap. Op verschillende niveaus werd nagedacht over het huidig en toekomstig gebruik van de parochiekerken. Dit alles heeft uiteraard zijn impact op de kerkgebouwen zelf, maar ook op het roerend erfgoed, dat zich in deze kerken bevindt.

De werkgroep, samengesteld uit depotconsulenten van de provincie Antwerpen (Veerle Meul en Marc Mees), depotconsulent en consulent religieus erfgoed van de provincie Oost-Vlaanderen (Ann-Cathérine Olbrechts en Laurence De Bolle, sinds juni 2015 vervangen door Bert Van der Veken) en Jan Klinckaert (directeur religieus cultureel erfgoed) en Annemie Van Dyck (afdelingshoofd registratie en collectiebeheer) van het CRKC, startte haar werkzaamheden op 9 december 2013. 

Naar een stappenplan

De idee voor het opstellen van een stappenplan voor de waardering en selectie van roerend religieus erfgoed is niet nieuw. In 2011 publiceerden het Museum Catharijneconvent en de Stichting Kerkelijk Kunstbezit in Nederland de Handreiking Roerend Religieus Erfgoed – praktisch hulpmiddel bij het waarderen en herbestemmen van religieuze voorwerpen, dat intussen in Nederland zijn deugdelijkheid ruimschoots bewezen heeft en nog steeds bewijst. Deze handreiking vormde de belangrijkste inspiratiebron voor het opstellen van het Vlaamse stappenplan.

Het globale concept van een stappenplan werd overgenomen, maar inhoudelijk aangepast en vertaald naar de Vlaamse situatie, in overleg met het agentschap Onroerend Erfgoed, de diensten kerkfabrieken van de verschillende bisdommen en het agentschap Binnenlands Bestuur. De waarderingsmethodiek kreeg een nieuwe invulling, gebaseerd op de waardering van erfgoedgehelen en ensembles.

In de loop van het traject werd het stappenplan en de waarderingsmethodiek aan de praktijk getoetst in een aantal concrete pilootprojecten in kerken in de provincies Oost-Vlaanderen en Antwerpen. Via consultatiesessies werd aan de betrokken actoren uit de erfgoedsector de nodige feedback gevraagd en de haalbaarheid en het draagvlak getoetst voor het verder uitrollen van de methodiek. Deze consultatiesessies vonden plaats in september en oktober 2015.

Het traject resulteerde in de publicatie van een nieuwe website (www.stappenplanreligieuserfgoed.be) waar het Stappenplan voor het waarderen, selecteren en herbestemmen van roerend religieus erfgoed in Vlaamse parochiekerken, integraal doorlopen kan worden. Het online stappenplan werd voor het eerst aan het publiek voorgesteld op 27 okober 2016, tijdens de ontmoetingsdag voor Oost-Vlaamse kerkbesturen.