U bent hier

Immaterieel Cultureel Erfgoed (ICE)

Materieel erfgoed is vandaag de dag uitgegroeid tot een welbekend begrip. Immaterieel erfgoed daarentegen durft bij de bevolking nog wel eens ettelijke wenkbrauwen te doen fronsen. Toch komen heel wat meer mensen hiermee in contact dan ze in eerste instantie denken. Immaterieel cultureel erfgoed of ICE is niet-tastbaar erfgoed. Dit zijn onder meer sociale gewoontes, tradities, optochten, spelen, eet- en drinkgewoontes, feesten enzovoort die een groep mensen overerfde of die historisch gegroeid zijn. Immaterieel cultureel erfgoed kan om die reden ook wel de volkscultuur genoemd worden.

In tegenstelling tot materieel erfgoed, dat in de tijd blijft stilstaan, leeft ICE zodoende verder in de zin dat huidige generaties deze gebruiken steeds doorgeven aan toekomstige generaties. Een eeuwenoude traditie wordt op die manier steeds opnieuw leven ingeblazen. Enkele voorbeelden van ICE zijn onder andere de Heilig Bloedprocessie Brugge en  Ommegang Mechelen. Doet dit bij jou niet meteen een belletje rinkelen, dan zeggen de Belgische biercultuur en Aalst carnaval je vast wel iets, ook deze zijn immaterieel cultureel erfgoed.  

Bescherming van ICE

In een UNESCO conventie uit 2003 kwam de beslissing tot stand om immaterieel cultureel erfgoed te beschermen. Hierbij werd het ICE ingedeeld in 5 domeinen: mondelinge tradities, podiumkunsten, sociale gebruiken, rituelen en festiviteiten, kennis en praktijken in verband met de natuur en het universum en traditionele ambachtelijke vaardigheden.

In 2006 stemde de Vlaamse Gemeenschap hiermee in en werd het verdrag in Vlaanderen bekrachtigd. In 2008 kwam de Inventaris voor Immaterieel Cultureel Erfgoed Vlaanderen tot leven. Hierdoor is de lijst van beschermd ICE voor iedereen zichtbaar. Deze inventaris is een aspect van het interactief platform (www.immaterieelerfgoed.be) dat in 2012 werd gelanceerd. Dit interactief medium is in feite een inspiratiebron, kennisbank en contactforum voor al wie ICE mee een toekomst wil bieden.

Het borgen van ICE

Wil ICE blijven bestaan, dient het van generatie op generatie steeds opnieuw te worden doorgegeven. Indien er slechts één generatie wordt overgeslagen, kan het zijn dat de traditie voorgoed verloren is. Om dit te voorkomen moeten zogenaamde 'borgingsmaatregelen' genomen worden. Hierbij wordt ervoor gezorgd dat ICE een actief onderdeel in de gemeenschap blijft, dat het evolueert en dat het overgedragen wordt aan volgende generaties. Hoewel ICE een traditie blijft, wil dit niet zeggen dat het niet kan evolueren. Nieuwe generaties geven het ICE immers een eigentijdse betekenis, wat de daarna komende generaties bovendien ook zullen doen.

Om het ICE te borgen kan de gemeenschap verschillende maatregelen treffen:

  • identificeren en documenteren van het erfgoed
  • communicatie- en sensibilisatiecampagnes
  • allerlei onderzoek
  • revitaliseren
  • overdragen

In de praktijk vertaald zich dat naar bijvoorbeeld een archief met foto's, video's en promomateriaal of het opzetten van een interactieve educatieve website.

ICE in religieus erfgoed

Naast profane tradities zijn er ook heel wat religieuze gebruiken die beschermd worden als ICE. Ook deze dienen generatie op generatie doorgegeven te worden. Enkele voorbeelden hiervan zijn de Kroningsfeesten van Tongeren en de Sint-Rochusverlichting in Aarschot. Net als profane tradities lokken deze religieuze gebruiken massa's toeschouwers en deelnemers. Dergelijke religieuze tradities weten de gehele gemeenschap op de been te brengen om samen de festiviteit te vieren. In dat opzicht kan het gezien worden als een sociaal bindweefsel dat verenigingen, families en individuen, zowel jong als oud bij elkaar brengt. Het religieuze aspect wordt glansrijk met de festiviteit versmolten in een harmonieus samenspel.

Ook minder voor de hand liggende elementen en ambachten zoals manueel klokkenluiden, hostiebakken of autowijdingen zou je als ICE kunnen beschouwen.

Bijkomende informatie

Websites

Literatuur

  • J. NEIRINCK. Borgen, wat en hoe, FARO-tijdschrijf over cultureel erfgoed, sept/okt/nov 2012
  • E. JANSSENS. Een interactieve website en databank voor immaterieel cultureel erfgoed in Vlaanderen. Een blik op de praktijk, FARO-tijdschrijf over cultureel erfgoed, sept/okt/nov 2012
  • D. VAN DEN BROUCKE. www.immaterieelerfgoed.be. Een platform voor immaterieel cultureel erfgoed,  FARO-tijdschrijf over cultureel erfgoed, sept/okt/nov 2012