Klokken

Klokken geven een kerk een stem waarmee ze communiceert met een lokale gemeenschap. De herbestemming van een kerkgebouw heeft ook invloed op de functie van de klokken. Een herbestemming hoeft niet automatisch te leiden tot het stilleggen van kloksignalen of het verwijderen van klokken. Klokken vormen immers een belangrijk erfgoed dat onze samenleving mee heeft gevormd tot wat ze vandaag is. De herbestemming van een kerk kan een aanleiding zijn om na te denken over de toekomst van haar klokken, zowel op het vlak van bewaring, als op het vlak van gebruik. Links op deze pagina kan u de volledige tekst met aanbevelingen en tips over het gebruik van klokken terugvinden.

Statuut

Een klok die bij een gebouw hoort, is een roerend goed dat onroerend is door bestemming. Ze is meestal vervaardigd om te functioneren in dat specifieke gebouw en is met dat doel opgehangen in de constructie van het gebouw. Een klok maakt deel uit van de geschiedenis van het gebouw. Daarom adviseren wij om een klok zoveel mogelijk te bewaren in die historische context, tenminste wanneer ze voldoende beveiligd kan worden tegen de natuurelementen, instortingsgevaar, vervuiling door duiven, diefstal of vandalisme.

Actief gebruik van klokken

De klank van klokken is sinds de middeleeuwen een vertrouwd gegeven in onze samenleving. Naast hun strikt liturgische functie werden klokken ook gebruikt voor burgerlijke doeleinden. Ze waarschuwden bij gevaar, rouwden bij verlies en begeleidden momenten van collectieve vreugde. De klank van klokken geeft aan een lokale gemeenschap een gevoel van identiteit, herkenbaarheid en samenhorigheid.

Indien door de herbestemming van een kerkgebouw ook de klank van klokken zou verdwijnen, zou het klankbeeld in onze gemeenten en dorpen verschralen en een element van collectieve ervaring wegvallen. Daarom loont het de moeite om na te denken over een mogelijke nieuwe invulling van klokgeluiden. Elke lokale gemeenschap bepaalt zelf best welke luidcodes ze zinvol acht, aangezien elke lokale situatie verschillend is.

Onderhoud

Onderhoud van klokken die nog gebruikt worden

Indien u overweegt klokken te blijven gebruiken of opnieuw in gebruik te nemen, neemt u best contact op met een gespecialiseerde firma voor revisie en jaarlijks onderhoud van de luid- of slaginstallatie. In de bijlage vindt u de gegevens van firma’s die actief zijn in Vlaanderen. Met de onderhoudsfirma kunnen algemene aandachtspunten besproken worden.

De traditie van het manueel klokluiden werd in 2012 op de Inventaris Vlaanderen voor Immaterieel Cultureel Erfgoed geplaatst. Daarmee erkent de Vlaamse overheid de waarde van de praktijk van het manueel klokluiden. Meer informatie hierover kan u bekomen bij de Roeselaarse Klokkengilde, die het manueel klokluiden in ere houdt in de Sint-Michielstoren in Roeselare (http://www.klokkengilde.be/).

Onderhoud en valorisatie van klokken die niet meer gebruikt worden

Indien niet-gebruikte klokken zich bevinden in een ophanging, dient erop gelet te worden dat die in goede staat is en stevig genoeg om de klok vast te houden. Wanneer klokken dienen geplaatst of verplaatst te worden op een vloer, dan moet de vloer bekleed zijn met tapijt en/of hout, zodat de rand van de klok niet beschadigd raakt.  In beide gevallen is het belangrijk de klok afdoende te beschermen tegen diefstal. Niet-gebruikte klokken die zichtbaar zijn voor het publiek worden best gepresenteerd door een tekstplaat(je) met enkele basisgegevens en een beknopte geschiedenis van de klok.

Bijkomende informatie en advies

Campanae Lovanienses vzw
Brabançonnestraat 99 – 3000 Leuven
http://www.campanaelovanienses.be/

Roeselaarse Klokkengilde vzw
Robert Lawetstraat 33 – 8800 Roeselare
http://www.klokkengilde.be/

Facebookpagina over het manueel klokkenluiden
De klokkenluiders

Tekst: Luc Rombouts