Onderhoud van objecten

Kerkbesturen kregen over dit onderwerp in het jaar 2000 ‘Schoon Schip, handleiding voor het courant onderhoud van waardevolle kerkinterieurs'. Deze handige map vol praktische tips en andere nuttige brochures kunnen besteld of gratis gedownload worden op de website van Monumentenwacht Vlaanderen. Eveneens aan te raden is de in 2010 vernieuwde brochure 'Kerkelijk textiel behouden en bewaren'.

Enkele vuistregels

  • Beperk het gebruik van schoonmaak- en glansproducten. Agressieve middelen en siliconenpreparaten (zuur) geven veel schade. Lijnolie, terpentijnolie en producten die polymeren bevatten, worden onoplosbaar. Indien toch een reinigingsproduct nodig is, kies dan een zo neutraal mogelijk middel (pH 7) en gebruik er zo weinig mogelijk van. 
  • Gebruik bij voorkeur microvezeldoeken en microvezeldweilen. Zij nemen meer vuil op en verplaatsen het vuil minder dan traditionele doeken. Je hebt dan ook geen reinigingsmiddel nodig. Pluizige stofdoeken of plumeaus blijven bovendien gemakkelijk haken achter houtsplinters en andere oneffenheden. Uitstekende en fijn gesculpteerde onderdelen van een voorwerp kunnen zo losgetrokken worden. Plumeaus maken gemakkelijk krassen en zijn uit den boze. 
  • Ontdoe de voorwerpen in de kerk van stof, ook op moeilijker bereikbare plaatsen zoals onder- of achterzijden. Bij beelden dienen ook gesculpteerde plooien in kleding en lichaam te worden ontstoft. Dan gebruikt men bij het afstoffen best een zachte kwast waarnaast men een stofzuigermond houdt, zodat het stof zich niet verspreidt in de ruimte. Men kan ook gebruik maken van een kleine handstofzuiger of museumstofzuiger met aparte mondstukjes en regelbare zuigkracht. Gepolychromeerde objecten, waarbij afschilfering wordt vastgesteld mogen niet meer worden gereinigd.  Deze moet men eerst laten fixeren. 
  • Stof geboende meubelen regelmatig af met een droge doek (bij voorkeur microvezeldoek). Boen niet te vaak (bvb. één keer om de twee jaar). In een te dikke boenlaag blijven stof en vuil kleven en te veel boenwas bevordert oppervlakteschimmel. De oorspronkelijke kleur van houten geboende voorwerpen is vaak bijna nauwelijks nog te raden. Gebruik daarom alleen kleurloze was (bvb. micro- kristallijne was of bijenwas met een klein percentage carnaubawas opgelost in white spirit). Vermijd dat de was zich ophoopt in spleten, in de diepten van het houtsnijwerk en achter ornamenten. Gebruik zeker geen oliën, producten in spuitbussen of met siliconen. Reinig vooraf met zuivere white spirit en wattenproppen (voor moeilijk bereikbare delen zijn oorstaafjes handig) en droog onmiddellijk na met droge watten of propere katoenen doeken. Voor een gelijkmatige verspreiding van de was, is een borstel handig. Breng een dunne laag aan, eerst loodrecht op de nerven van het hout en daarna evenwijdig. Wrijf vervolgens goed uit. Gepolitoerde oppervlakken mogen zeker niet geboend worden!
  • Wanneer bij onderhoud blijkt dat er iets mis loopt (bvb. afbladderen van een afwerklaag), moeten de werkzaamheden onmiddellijk gestopt worden en de voorwerpen door een restaurateur behandeld worden. De aangebrachte schade zelf proberen op te lossen, brengt alleen nog meer onherroepelijke schade toe. 
  • Niet alleen tijdens het onderhoud kan het nodig zijn een specialist te raadplegen. Sommige voorwerpen zijn er te slecht aan toe, te complex of te fragiel om er zelf aan te beginnen.